پيش از آن كه راز اين نكته را دريابيم كه هواپيما چگونه به هوا بلند مي شود؛ لازم است كه نخست چيزهايي درباره ي خود هوا مطالعه كنيم.
هوا مانند يك دريا آب است. شما اگر به اين راز پي برده باشيد كه چگونه گاهي آب برخي از اجسام را بر سطح خود نگاه مي دارد، در آن صورت به راز پرواز هواپيما هم پي برده ايد.
آيا هيچ گاه يك اسكي باز را روي آب ديده ايد؟ آيا توجه كرده ايد مادام كه قايق به سرعت او را به دنبال خود مي كشد، او هم بر سطح آب مي ماند. اما همين كه قايق از حركت مي ايستد، اسكي باز هم در آب فرو مي رود.
علت اين پديده آن است كه جريان سريع آب نيرويي در زير پاهاي اسكي باز ايجاد مي كند كه با همين فشار او را بر سطح آب نگاه مي دارد. از اين رو، همين كه جريان آب متوقف شود آن نيرو هم قطع شده، در نتيجه اسكي باز در آب فرو مي رود.
درباره ي پرواز هواپيما نيز مي توان عيناً همين مطلب را گفت. يعني اگر مي بينيم هواپيما در هوا بلند مي شود اين بر اثر فشـار هوايي است كه از زير بال هايش مي گذرد و در نتيجه آن را به آسـمان بلند مي كند.
اكنون كه تا اندازه اي با نقش « هوا » يا «آب» در بالا نگاه داشتن اجسام آشنا شديد، بياييم و درباره ي هواپيما توضيح بيشتري بشنويم:
نخست، بايد بدانيم كه هر يك از بال هاي هواپيما دو سطح دارد. يكي سطح زيرين و ديگري سـطح بالايي.
سطح زيرين بال تقريباً مسطح است، ولي سطح بالايي آن در جهت عرض كمي خميده مي باشد. از اين رو، هوايي كه هنگام حركت هواپيما از روي آن مي گذرد اندكي قوس وار است و همين نوعي خلأ را بر فراز بال ها ايجاد مي كند.
از سوي ديگر، چون زير بال ها مسطح است خلأيي ايجاد نمي شود و درنتيجه هوايي كه از زير بال ها عبور مي كند فشار بيشتري در آن جا وارد مي آورد. آن گاه بر اثر همين فشار هوا است كه هواپيما از زمين به هوا برمي خيزد. ولي يادتان باشد كه تا هواپيما به پيش حركت نكند، چنين فشاري در زير بال هايش توليد نمي شود و در نتيجه هرگز نيروي برآور پيدا نمي كند تا به آسمان بلند شود. چگونه هواپيما وقتي كه در آسمان است به پيش رانده مي شود؟ به وسيله ي ملخ. پس فايده ملخ، پيش راندن هواپيما در هوا است. ملخ هواپيما درست مانند پيچي است كه در چوب فرو مي كنيم. هر بار كه پيچ را يك دور مي چرخانيم، مي بينيم كه خود به خود مقداري در چوب فرو مي رود. ملخ نيز همين گونه مي چرخد، در شكم هوا فرو مي رود و راه خود را به جلو بازمي كند. به همين دليل است كه انگليسي ها به ملخ هواپيما « پيچ هوا » مي گويند.
ملخ چگونه در هوا نقش پيچ را بازي مي كند؟
وقتي كه هوا به سرعت جريان يابد يا چيزي در ميان آن سريع حركت كند، مانند يك جسم جامد مي شود. آيا تا كنون توجه كرده ايد كه چون باد تنـدي مي وزد آن را مانند يك جسم جامد بر گونه ها و اندام خود حس مي كنيد؟ در آغاز كار كه خلبان، هواپيما را تازه روشن كرده گردش ملـخ ها آنقدر سريع نيست كه بتواند مانند پيچ در هوا فرو روند. ولي همين كه بر سرعت خود بيفزايند داراي چنين خاصيتي مي شوند و هواپيما را به پيش مي رانند. اين حركت را پيشرانه مي گويند.
نيروي پيشرانه بر اصطكاكي كه به هنگام حركت، بر سطح صاف ايجاد شده، غلبه مي كند.
نيروي برآور نيـز بر روي نيـروي جاذبه ي زمين غلـبه مي كند. در نتيـجه،« پيشرانه» و « برآور » هر دو سبب مي شوند كه هواپيما در آسمان راه برود.
